Autor: Simon Kow
Tytuł: China in Early Enlightenment Political Thought (Chiny w myśli politycznej wczesnego Oświecenia)
Wydawnictwo: Routledge (2017)

Wiele pokutujących do dzisiaj mitów na temat Chin ma swoje korzenie w epoce Oświecenia. Dla wielu myślicieli „wieku światła” Chiny stały się punktem odniesienia, swoistym lustrem, w którym pragnęli, aby Europa się przejrzała.

Problem w tym, że Chiny, o których pisali, były Chinami wymyślonymi. Był to świat idealny lub bliski ideałowi, który miał posłużyć jako kontrast dla wad współczesnego im Zachodu.

Chiny były lepszą wersją paraboli, jaką jest kraina Liliputów z powieści Jonathana Swifta „Podróże Guliwera”. Lepszą, ponieważ Chiny istniały w rzeczywistości, ale były dalekie i niedostępne, więc mało kto wiedział, jakie naprawdę są.

Książka Simona Kow jest poświęcona obrazowi Chin w pracach trzech myślicieli politycznych wczesnego Oświecenia: Pierre’a Bayle’a, Gottfrieda Leibniza oraz Monteskiusza.

Książkę jednak rozpoczyna rozdział poświęcony jezuitom, którzy wyjechali z misją do Chin i byli praktycznie jedynym źródłem wiedzy na temat Chin dla myślicieli Oświecenia. To właśnie ich twórczość, która przedstawiała wyidealizowany, ale w dużym stopniu fałszywy obraz Chin, stała się pierwotnym źródłem pokutujących do dzisiaj mitów na temat państwa środka: merytokracja, racjonalne rządy rozumu oraz specyficzny obraz religii/doktryny filozoficznej Chin: konfucjanizmu. Konfucjanizm mia być równocześnie quasi monoteistyczny i  ateistyczny (choć moim zdaniem raczej agnostyczny). Miał leżeć u podstaw organizacji i praktyki rządów oraz porządku społecznego Chin. Nie znajdziemy w tym obrazie ani okrucieństwa kar, ani despotycznych rządów, ani innych religii jak buddyzm czy taoizm.

Można zrozumieć dlaczego wielu filozofom spodobał się ten wymyślony świat, rządzony zgodnie z rozumem przez mandarynów – filozofów urzędników.

Największą rolę w szerzeniu i utrwaleniu mitów na temat Chin odegrał jednak Voltaire.

Moim zdaniem Kow dokonał reprezentacyjnego i doskonałego wyboru trzech myślicieli wczesnego „wieku światła”. Z tej trójki Bayle jest całkowicie uwiedziony przez chiński mit, kiedy pisze o tolerancyjnej, ateistycznej monarchii. Także Leibniz kupuje większość chińskich mitów, kiedy odwołuje się do rzekomo panujących w Chinach „naturalnej teologii” oraz koncepcji „powszechnej sprawiedliwości”, które mają tworzyć bliski ideałowi porządek polityczny.

Monteskiusz pozostaje jednak krytyczny i podejrzliwy. Widzi w Chinach typowy despotyczny reżim. W sumie to tego powinniśmy się spodziewać od twórcy koncepcji podziału władz, że nie da się uwieść idealistycznym mitom, nawet jeżeli dotyczą Chin. Szkoda, że wielu nam współczesnym nie potrafi wykazać się podobnym zdrowym rozsądkiem.

Opublikował/a Michał Bogusz

One Comment

  1. […] Motyw odmienności gatunkowej Chińczyków może łatwo stać się elementem kilku równoległych narracji KPCh: Chińczycy są inni, więc mają inne wartości (kolektywne, nieindywidualistyczne i niedemokratyczne), a rozwój chińskiego społeczeństwa odbywa się własnym trybem i nie tylko obcy (i to słowo nabiera już innego znaczenia) nie zrozumieją nas, ale też to, co zadziało u nich, nie będzie działać u nas. Może nawet doczekamy się chińskiej odmianę doktryny geopolitycznej. Podobnie, jak inne tego typu ideologie będzie tłumaczyć Chińczykom dlaczego potrzebują Lebensraum. Elementy tego już są widoczne w propagandzie odnośnie Xinjiang i Tybetu, które są opisywane jako naturalna przestrzeń rozwoju Chin, chińskie pogranicze i „Dziki Zachód” w jednym. Bez dwóch zdań, jeżeli ta narracja chwyci, to wzmocni chiński nacjonalizm i szowinizm. Do pewnego stopnia da to też kolejny argument wszelkiej maści pożytecznym idiotom, którzy już podtrzymują stare mity o Chinach. […]

    Polubienie

    Odpowiedz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.