W Chinach ani zezwolenie na działalność, ani plan zysków nie wystarczą, by zagwarantować niezależność przedsiębiorstwa. Potrzebny jest przede wszystkim komitet partyjny oraz zespół pracowników, który potrafi zinterpretować priorytety Pekinu. Taką logikę ujawnił wywiad opublikowany wczoraj przez „Dziennik Ludowy” z Wu Hanxing, szefem Wydziału Prac Społecznych KC KPCh. Aparatczyk co prawda mówi o poprawie usług, ale od razu staje się jasne, że żadna dziedzina gospodarki nie może pozostać poza kontrolą partii.
Komitety partyjne w firmach nie są nowym wynalazkiem. Nowością jest jednak rozszerzenie ich obecności z symbolicznej w kluczowy element codziennego zarządzania. Partia nazywa ten projekt „podwójnym zasięgiem” (两个覆盖). Pierwszy to zasięg organizacyjny, poprzez tworzenie oddziałów partyjnych. Drugi to zasięg operacyjny, poprzez wywieranie wpływu nawet wtedy, gdy utworzenie komitetu partyjnego nie jest możliwe, choćby ze względu na zbyt małą liczbę członków KPCh w firmie. Władze chcą rozszerzyć ten projekt na przedsiębiorstwa niepaństwowe, które mają stałą siedzibę, co najmniej dziesięciu pracowników i prowadzą działalność gospodarczą. W następnym kroku przejdą do budynków biurowych i inkubatorów start-upów, biorąc pod kontrolę wszystkich, którzy do tej pory jej się wymykali.
Pekin nie ogranicza się jedynie do wydawania wytycznych. Utworzono organy ds. pracy społecznej na wielu szczeblach administracyjnych, przy czym obowiązki rozdzielono między komitety partyjne, organy branżowe i władze lokalne. Wu Hanxing proponuje wysyłanie kadr z organów organizacyjnych i nadzorczych w celu kierowania działalnością partyjną w ramach instytucji. Wszystko w myśl sloganów „Kto zarządza sektorem, ten zarządza również budowaniem partii w tym sektorze” (管行业也要管党建) oraz „Kto sprawuje nadzór, ten ponosi odpowiedzialność” (谁主管谁负责). W ten sposób relacja między przedsiębiorstwem a organizatorem może przekształcić się z nadzoru nad przestrzeganiem prawa w stały kanał przekazywania wytycznych politycznych.
Jeśli chodzi o przedsiębiorstwa zagraniczne, w wywiadzie Wu Hanxing nie odnosi się do nich bezpośrednio. Jednak artykuł osiemnasty ustawy o spółkach, obowiązującej w wersji znowelizowanej w lipcu 2024 r., przewiduje utworzenie struktur partyjnych zgodnie ze statutem KPCh oraz zapewnienie warunków niezbędnych do ich działalności. Przepisy ustawy o spółkach mają również zastosowanie do przedsiębiorstw założonych z kapitałem zagranicznym. Nie oznacza to, że każda komisja partyjna automatycznie uzyskuje prawo weta w zarządzie. Tworzy to jednak zobowiązanie korporacyjne, którego spółka macierzysta za granicą nie może traktować jako kwestii czysto formalnej.
Sytuacja różni się także w zależności od przedsiębiorstwa i ludzi zaangażowanych w aktywność komitetu partyjnego. Działalność oddziału partyjnego może ograniczać się do spotkań i mobilizacji, podczas gdy w innych przedsiębiorstwach jest on włączony w procesy konsultacyjne poprzedzające podejmowanie ważnych decyzji. Z wywiadu nie wynika, by wszystkie przedsiębiorstwa zagraniczne miały podlegać jednemu modelowi. Jednak sama niejasność granic jest czynnikiem branym pod uwagę przez inwestorów, ponieważ doświadczenie życiowe uczy, że w ChRL partia bierze najpierw palec, a potem sięga po rękę i resztę ciała.
Kierownictwo KPCh pragnie również, aby komisje miały wpływ na decyzje handlowe, otwarcie rynków, innowacje i zwiększanie wydajności. Przedstawia się to jako sposób na lepsze dostosowanie gospodarki do priorytetów państwa. Jednak to, co w Pekinie wydaje się korzystną koordynacją, dla inwestorów może wyglądać na sprzeczność w podstawach decyzyjnych. Gdy interesy akcjonariuszy kolidują z kampanią polityczną lub wytycznymi regulacyjnymi, czyja opinia będzie miała większą wagę? Odpowiedź jest oczywista…
Sieć komitetów partyjnych nie ogranicza się do firm produkcyjnych. Rozciąga się ona na kierowców dostawczych i pracowników platform cyfrowych działających na akord i całej chińskiej „gig economy”. Władze obiecują lepszą ochronę przed wypadkami przy pracy i niesprawiedliwymi opłatami. To prawda, że pracownicy skorzystaliby na tym w sytuacji niepewności zatrudnienia. Jednak „opieka” partii pełni również funkcję kontroli politycznej. Celem jest zdobycie lojalności oraz włączenie mobilnej siły roboczej do struktur, które łatwiej monitorować i regulować.
Paradoks polega na tym, że partia, która potrzebuje aktywności sektora prywatnego do utrzymania wzrostu gospodarczego, chce jednocześnie ograniczyć jego niezależność organizacyjną. Jej aktywna obecność w przedsiębiorstwach może wprawdzie zapewnić kanały rozwiązywania problemów, ale zwiększa również koszty dostosowania się do przepisów oraz niepewność co do tego, kto ma ostatnie słowo. Pytanie nie brzmi już, czy partia komunistyczna kontroluje chiński rynek, ale w jakim stopniu chce ona być obecna w każdym przedsiębiorstwie, w każdym jego dziale?
