W co gra Xi Jinping?

W mediach, tych poważniejszych i tych mniej, można odnaleźć wiele teorii tłumaczących działania Xi Jinpinga wobec wojska i szerzej — aparatu partyjno-państwowego. Kiedy zleciłem ChatGPT, aby wyszukał jak najwięcej wyjaśnień pojawiających się w przestrzeni publicznej na temat intencji i celów genseka, maszyna „wypluła”… 110. Spokojnie można je zawęzić do 20 (zob. Aneks), zwłaszcza odkładając na bok banialuki o zamachu stanu i walkach w Zakazanym Pałacu — tam jest muzeum i nie byłby to w żadnym wypadku pierwszy cel jakichkolwiek puczystów.

No cóż, niektóre z tych teorii są mocno naciągane. Niektóre wykluczają się nawzajem, a inne się uzupełniają. Pocieszające, że z wyjątkiem numeru 17 twórcy pozostałych nie są tak naiwni, aby zakładać, iż rzeczywistym celem jest walka z korupcją. To, co mnie dziwi, to fakt, że mało kto zwraca uwagę na kalendarz, a moim zdaniem jest on kluczowy do zrozumienia tego, co robi i planuje Xi Jinping.

Kalendarz partyjny jest nieubłagany. Jesienią 2027 roku Xi Jinping musi zwołać XXI Zjazd KPCh. Owszem, to już nie są te czasy, kiedy zjazdy partii były miejscem realnych zmagań. Dzisiaj to dokładnie zaplanowane przedstawienia jedności. Jednak zmagania i gry nie zniknęły, tylko przesunęły się na okres przedzjazdowy. Obecnie, na rok z kawałkiem przed zjazdem, przywódcy KPCh są pogrążeni w machinacjach, gierkach i komponowaniu list potencjalnych delegatów.

Formalnie delegaci na Zjazd KPCh są wybierani przez wyznaczone jednostki wyborcze: prowincje, regiony autonomiczne, miasta wydzielone, organy centralne, państwowy system finansowy, przedsiębiorstwa centralne, uczelnie oraz ALW i ZML, zwykle kilka miesięcy wcześniej. Zjazd następnie zatwierdza ich mandaty przez procedurę kontroli kwalifikacji delegatów. Co ważne, KC KPCh wydaje zawiadomienie o rozpoczęciu wyborów delegatów jesienią roku poprzedzającego zjazd, czyli już za 5–6 miesięcy. Dla XX Zjazdu komunikat wydano w listopadzie 2021 roku, a sam zjazd odbył się w październiku 2022 roku. Oficjalnie wybory delegatów trwają od ogłoszenia komunikatu do końca czerwca w roku zjazdowym. W tej chwili uwaga Xi Jinpinga w 99,99% jest zaprzątnięta układanką przedzjazdową. Moim zdaniem przygotowanie do zjazdu determinuje także czystkę w aparacie i armii — ALW wystawi największą liczebnie delegację na zjazd — ale też kalendarz dyplomatyczny i spotkania z zagranicznymi przywódcami.

O co więc gra Xi Jinping?

Choć jego władza tu i teraz nie jest zagrożona, absolutnym priorytetem dla Xi pozostaje odparcie nacisków ze strony aparatu, by na XXI Zjeździe wyznaczono jego następcę. Kogoś, kto będzie przygotowywany do przejęcia władzy na XXII Zjeździe w 2032 roku. Pojawienie się „delfina” oznacza, że część systemu zacznie się orientować na nowego przywódcę, a cała reszta będzie odliczać czas do odejścia Xi. Gensek chce jeszcze rządzić i mieć decydujący wpływ na wybór następcy, ale w Chinach, jak i w samej partii, odczuwalne jest zmęczenie Xi. Ten więc potrzebuje sukcesów i odwrócenia koniunktury, aby móc opóźnić moment oddania władzy oraz jednoosobowo wyznaczyć następcę. Teraz jest za mało czasu, więc musi odwlec te decyzje do 2032 roku.

Na XXI Zjeździe w przyszłym roku Xi musi jednak pokazać jakieś sukcesy, choćby połowiczne. Stąd też presja na modernizację ALW do końca bieżącego roku. Xi chce zameldować na zjeździe, że armia jest gotowa do „zjednoczenia” Tajwanu z macierzą. To nie oznacza, że zamierza rzucić ją od razu, jeszcze przed XXI Zjazdem, na wojnę, ale że potrzebuje tego sukcesu — i ze wszystkich „reform”, które obiecał, ta jest paradoksalnie najłatwiejsza. Czystka w wojsku pozwoli mu nie tylko na kontrolę nad wyborem wojskowych delegatów na Zjazd, lecz także na „dowiezienie” sukcesu w modernizacji ALW.

Inny „łatwy”, czy raczej przynajmniej teoretycznie możliwy do uzyskania sukces, to jakaś deklaracja Trumpa w sprawie Tajwanu. Pekin nie może raczej liczyć na pisemne zobowiązanie lub zmianę amerykańskiej polityki, ale może mieć nadzieję, że uda się uzyskać od Trumpa jakąś wypowiedź w stylu, że Tajwan jest częścią Chin i że nie ma on nic przeciwko pokojowemu zjednoczeniu, albo że ograniczy sprzedaż broni na wyspę. Nawet jeżeli Trump zaraz odwoła to tweetem, a jego wypowiedź nie będzie miała żadnej wiążącej mocy z punktu widzenia prawa międzynarodowego, propaganda będzie ją obracać na wszelkie możliwe sposoby. To będzie sukces, na którym Xi bardzo zależy, ponieważ gonienie „tajwańskiego króliczka” jest elementem legitymizacji reżimu, i dlatego Trump jest teraz tak intensywnie urabiany w tym kierunku. Znając go, te chińskie nadzieje nie są pozbawione podstaw.

Wreszcie Xi potrzebuje stabilizacji w relacjach z Amerykanami. KPCh wierzy, że czas działa na korzyść Chin, dlatego wystarczy unikać otwartej konfrontacji, a USA same się zniszczą. W ostatnich latach Xi mało podróżował, ale nagle w tym roku wybiera się do USA. W ogóle planowane są w sumie cztery spotkania genseka z Trumpem.¹ Prawdopodobieństwo, że dojdzie do jakiegoś realnego, długotrwałego porozumienia, jest niskie. Jednak Xi musi tylko utrzymywać Trumpa w nadziei, iż jeżeli nie teraz, to następnym razem. W międzyczasie Chiny mogą kupić trochę soi, samolotów pasażerskich lub kart graficznych. Dla Xi jest teraz ważne, aby mieć spokój w okresie przedzjazdowym. To też da czas na urabianie Trumpa w sprawie Tajwanu.

W przeciwieństwie do kalendarza partii osobisty kalendarz Xi ma jednak krótszy horyzont czasowy. To niestety oznacza, że po XXI Zjeździe — i to bez względu na jego wynik — czekają nas kłopoty, ponieważ zarówno wzmocniony, jak i osłabiony Xi Jinping będzie musiał zacząć na poważnie myśleć o „dużym” sukcesie przed 2032 rokiem.

—
¹ Xi może odwiedzić USA latem i spotkać się z Trumpem w Mar-a-Lago. Do tego dojdą — może — spotkania na marginesie szczytów G20 w Miami oraz APEC w Shenzhen.

Aneks

1. Teoria „jednoosobowej przebudowy wojska”
Xi Jinping likwiduje „starą gwardię” generałów, by zastąpić ją lojalnymi kadrami technokratycznymi, gotowymi na nowoczesną wojnę: drony, cyber, AI itd. Czystki są „wymuszoną modernizacją” od góry, a nie operacją antykorupcyjną.

2. Teoria „ukrytej rozprawy o Tajwanie”
Część generałów jest za „agresywną opcją” wobec Tajwanu, a część jest zdystansowana i woli poczekać. Co dziwne, zgodnie z tą teorią czystka w armii to sposób na usunięcie bardziej skorych do wojny, a nie przeciwnie.

3. Teoria „kontrataku skrzydła Xi”
Po latach zbierania wokół siebie poparcia Xi wreszcie zaczyna metodycznie eliminować przypadkowe grupy, które były tolerowane w zamian za poparcie, ale których lojalności nie może być pewien. Zmiany w aparacie to „pokaz siły”.

4. Teoria „wojsko jako ostatnia pułapka”
Armia to ostatnia instytucja, która nie była jeszcze „wyczyszczona” przez kampanię antykorupcyjną. Czystka w ALW to „dopełnienie” systemu wewnętrznego terroru. Jeśli partia jest „czystsza”, wojsko musi być jeszcze bardziej „czyste”, choć w praktyce lojalność wojska nie podlega dyskusji.

5. Teoria „zbiórki oddanych generałów przed kryzysem”
Xi obawia się nadchodzącego kryzysu gospodarczego, demograficznego lub zewnętrznego: USA, Tajwan, Japonia? Przed owymi kryzysami wymaga pełnej kontroli nad dowództwem. Stąd hiperczystka i zastąpienie „wątpliwych” ludzi niesamodzielnymi, ale bardziej lojalnymi.

6. Teoria „kampanii antykorupcyjnej jako narzędzia walk frakcyjnych”
Kampania „walki z korupcją” jest pretekstem, pod którym likwiduje się konkurentów i „niewygodną” starą gwardię. Każdy oficer lub urzędnik może być ofiarą walki frakcyjnej. Generalnie ta teoria wskazuje na dekompozycję zaplecza politycznego Xi.

7. Teoria „zmęczenia elity”
Chińska elita jest zmęczona wiekiem, ryzykiem kampanii politycznych i presją ideologiczną. Czystki w armii i aparacie prowadzą do dalszej presji na grupy oligarchiczne, aby były bardziej aktywne. Terror ma ich wybić z letargu, w który wpędziła ich wcześniejsza… fala czystek.

8. Teoria „kolejnej fali wojny wewnętrznej”
Czystka w armii to początek „wewnętrznej wojny drugiego pokolenia”. To w rzeczywistości presja młodszych wiekiem działaczy skierowana przeciw generalskim i urzędniczym klikom. W tej teorii Xi „płynie” na fali, która pojawiła się naturalnie po latach zabetonowania systemu.

9. Teoria „paranoi co do spisku generałów”
Xi obawia się, że niektóre grupy generałów mogłyby się zjednoczyć przeciwko niemu, szczególnie w kwestii Tajwanu czy reform gospodarczych. Czystka jest więc uderzeniem wyprzedzającym.

10. Teoria „reaktywacji jednoosobowej władzy”
Powrót do modelu „jeden lider — wielu wykonawców”. Zmiany w aparacie partyjnym i wojsku to pokaz, że nikogo nie wolno traktować jako „koniecznego składnika systemu”. Każdy może zniknąć, a przywódca jest tylko jeden.

11. Teoria „reformy wojskowej jako pretekstu”
Nowa doktryna strategiczna — cyber, drony, AI itd. — wymaga „nowych ludzi”, a nie tylko nowych technologii. Lecz to tylko pretekst: czystka jest tłumaczona wewnętrznie „modernizacją”, ale w praktyce ma służyć eliminacji przeciwników. Różnica względem teorii nr 1 jest taka, że dochodzi tutaj do zamiany miejscami przyczyny i pretekstu.

12. Teoria „kryzysu zaufania”
Możliwe, że Xi nie ma informacji o pełnej sytuacji w armii, ponieważ system relacji i grup interesów jest zbyt skomplikowany. W efekcie czystka zmiata wszystkich i wszystko. Skoro nie można nikomu ufać, trzeba usunąć wszystkich i budować od nowa.

13. Teoria „zamknięcia systemu”
Po zakończeniu „pierwszej fali” budowy nowego systemu, w czasie której jedne grupy interesu były wygrywane przeciwko innym, teraz następuje końcowa faza unifikowania różnych grup w aparacie i wojsku w ramach tworzenia „zamkniętego systemu Xi”.

14. Teoria „gospodarczej przyczyny”
Ekonomia jest słabsza, rośnie presja społeczna, a wojsko ma ogromny budżet. Czystka może być próbą „przestawienia” systemu rozdziału zasobów: od skorumpowanych generałów ku bardziej efektywnym, ale nadal lojalnym strukturom.

15. Teoria „kryzysu identyfikacji”
Kadra partyjna i wojskowa jest zbyt stara, zbyt samodzielna i zbyt przyzwyczajona do poprzedniego sposobu sprawowania władzy. Czystka jest „regeneracją” pokoleniową. Różnica względem teorii nr 8 jest taka, że tam Xi jest pasywnym „pasażerem” presji oddolnej, a tutaj jest jej inicjatorem i architektem.

16. Teoria „operacji psychologicznej”
Wewnętrzne przesłanie brzmi: „nikt nie jest bezpieczny i każdy może zniknąć”. Czystka nie jest więc skierowana przeciwko konkretnym ludziom, ale jest operacją psychologiczną, a jej ofiary są przypadkowe lub są efektem drugorzędnych napięć.

17. Teoria „kryzysu spójności moralnej”
Po latach „gospodarczego optymizmu” i związanego z nim rozprężenia partia potrzebuje „moralnej naprawy”, ale korupcja jest tak głęboka, że jedyną metodą jest masowa eliminacja. Czystka w armii to „publiczny przykład”, że żadna instytucja nie będzie oszczędzona.

18. Teoria „frakcji Xi vs. »nowa korporacja«”
Nie ma „starej” i „nowej” frakcji w armii, tylko „stawka” między frakcją Xi a korporacją biznesową, która ma potężne wpływy w armii. Czystka jest „przejęciem” więzów między korporacyjnymi grupami interesu a wojskiem.

19. Teoria „alternatywy dla rozpadu”
Możliwe, że kierownictwo KPCh bierze się za „wewnętrzne posegmentowanie” systemu, aby nie doszło do realnego rozpadu. Kreuje nowe grupy interesu, kierując się chęcią zwiększenia spójności między poszczególnymi frakcjami, i eliminuje te, które mogłyby wspierać siły odśrodkowe.

20. Teoria „kryzysu autorytetu Xi”
Po latach pacyfikowania wewnątrzsystemowej opozycji napięcia wewnętrzne nie mogą być dłużej ograniczane. Xi nie jest tak „nieomylny”, jak chciałby się przedstawiać, a błędy się nawarstwiają. Czystka może być próbą „zastąpienia” ludzi, którzy mogliby zacząć zadawać nieprzyjemne pytania i próbować ograniczyć władzę genseka.