Z jednodniowym opóźnieniem… Wakacje.
Autorka: Zongyuan Zoe Liu
Tytuł: Sovereign Funds. How the Communist Party of China Finances Its Global Ambitions (Fundusze suwerenne. W jaki sposób Komunistyczna Partia Chin finansuje swoje globalne ambicje)
Wydawnictwo: Harvard University Press (2023)
Ostatnio dużo mówi się o chińskich wpływach, o tym jak Pekin skaptował na przykład brytyjskie lub niemieckie elity, zdobył dominującą rolę w wielu sektorach globalnej gospodarki czy zdobywa wpływy w państwach Globalnego Południa. Jaki jest jednak tego mechanizm, skąd KPCh bierze na to pieniądze? W poszukiwaniu odpowiedzi na te i podobne pytania sięgnąłem po książkę Zoe Liu Zongyuan.
Autorka oczywiście nie odpowiada na wszystkie moje pytania, ale daje interesujący obraz działania sovereign leveraged funds (SLF,) czyli w przybliżeniu „suwerennych funduszy wykorzystujących dźwignię finansową”. Mają się one różnić od klasycznych sovereign wealth funds, takich jak fundusz norweski czy fundusze państw naftowych, które powstają przede wszystkim z nadwyżek pochodzących ze sprzedaży surowców. Chiny są natomiast wielkim importerem surowców. Kapitał ich funduszy został zgromadzony poprzez emisję długu publicznego, przesuwanie rezerw walutowych poza bilans banku centralnego oraz zmianę bezpiecznych aktywów rezerwowych w kapitał wysokiego ryzyka czy wykorzystywanie spółek celowych i instytucji pozostających poza zwykłą sprawozdawczością budżetową.
Zdaniem Liu pozwala to KPCh osiągać trzy cele. Po pierwsze, państwo mobilizuje kapitał, którego nie mogłoby łatwo pozyskać poprzez podatki lub oficjalne wydatki budżetowe. Po drugie, może wpływać na przedsiębiorstwa i całe sektory jako właściciel i inwestor, a nie tylko jako regulator. Po trzecie, może przenosić ten model działania poza granice ChRL, inwestując w surowce, infrastrukturę, technologie i firmy znajdujące się w strategicznych ogniwach globalnych łańcuchów dostaw. Fundusze stają się zatem narzędziami finansowej polityki zagranicznej KPCh. Państwo nie musi wydawać przedsiębiorstwom administracyjnych poleceń. Może zmieniać ich zachowanie poprzez kapitał, prawa akcjonariusza, wspólne fundusze i dostęp do finansowania.
Najbardziej przekonujący wniosek nie brzmi jednak, że KPCh poprzez fundusze bezpośrednio steruje wszystkimi rynkami i przedsiębiorstwami. KPCh stworzyła system instytucji, który pozwala jej elastycznie przekształcać państwowe zasoby finansowe w kapitał realizujący jednocześnie cele komercyjne, stabilizacyjne, przemysłowe i polityki międzynarodowej. Nie każda inwestycja musi wynikać z politycznego polecenia, aby cały system zwiększał zdolność państwa do realizowania strategicznych interesów partii komunistycznej. Fundusze pozwalają Chinom zamieniać nadwyżki handlowe i rezerwy walutowe w długoterminową obecność właścicielską za granicą. Dają dostęp do bardzo różnych rzeczy, m. in. surowców, technologii czy infrastruktury. KPCh jednak zyskuje mniej oczywiste „aktywa” jak informacje korporacyjne, dostęp do zarządów przedsiębiorstw, sieci elit finansowych i politycznych czy partnerstw z globalnymi inwestorami instytucjonalnymi. Dzięki temu Chiny mogą oddziaływać na rynki w sposób mniej konfrontacyjny niż poprzez sankcje, embarga lub presję dyplomatyczną. Kapitał tworzy pozytywne bodźce. Przedsiębiorstwa i państwa mogą dostosowywać się do chińskich preferencji, ponieważ oczekują inwestycji, kredytów lub dostępu do rynku.
Zdaniem Liu zagraniczne aktywa są również źródłem podatności ChRL. W razie poważnego konfliktu państwa zachodnie mogą zamrozić aktywa lub objąć fundusze sankcjami czy blokować transakcje. Jest to dla niej paradoks, w którym globalizacja chińskiego kapitału zwiększa wpływy ChRL, ale zarazem tworzy aktywa, które mogą zostać użyte przeciwko niej. Moim zdaniem autorka jednak przecenia przywiązanie decydentów w Pekinie do narzędzi. Decyzje będą zapadały w KC KPCh i KC sobie poradzi, to inni zapłacą…
Na końcu autorka proponuje, aby państwa zachodnie nie ograniczały się do blokowania chińskiego kapitału. Mogą również tworzyć własne fundusze zdolne występować jako „biali rycerze”, przejmujący strategiczne przedsiębiorstwa zagrożone wykupieniem przez inwestorów państwowych z innych państw.
Jest to ważna książka, ponieważ odsłania instytucjonalne zaplecze chińskiej ekspansji kapitałowej i pokazuje, że granica między rezerwami walutowymi, państwowym majątkiem, polityką przemysłową i polityką zagraniczną jest w ChRL znacznie mniej wyraźna, niż sugerują formalne bilanse.
zawielkimmurem.net 